Susza rzek w Europie 2026: gdzie brakuje wody i jak bardzo

Pogoda

Lato było najcięższe pod względem najniższych przepływów rzek od początku zapisu w 1992 roku. Biuletyn Copernicus liczy zapis od 1992 roku, a zapis modelu użytego w raporcie zaczyna się w 1991 roku. Na Renie, Dunaju, Padzie, Loarze, Rodanie i Sekwanie odnotowano rekordowo niskie lub niemal rekordowe wartości^[1]. W zachodniej Europie było to najcieplejsze lato w zapisie, cieplejsze nawet niż w 2003 roku^[1]. Przyczynami były mała ilość śniegu w Szwajcarii, niedobór opadów od wiosny i fale upałów^[1][2].

Skutki

Skutki suszy odczuły między innymi energetyka i transport rzeczny, które są uzależnione od odpowiedniego poziomu i temperatury wody. Węgierska elektrownia jądrowa Paks ograniczała moc od końca lipca, a do pełnej wydajności wróciła około 26 sierpnia^[3][4]. We Francji wyłączono trzy reaktory w elektrowniach Bugey, Golfech i Chooz z powodu zbyt wysokiej temperatury wody w rzekach^[5]. Na Renie statki mogły przewozić jedynie około jednej piątej swojego zwykłego ładunku^[6].

Co zrobiono

W niektórych kantonach, m.in. w Solothurn, wprowadzono zakazy poboru wody, także do nawadniania^[14]. Analiza skupia się na przepływach rzek i nie określa, w jakim stopniu do suszy przyczyniła się zmiana klimatu.

Gdzie jest lepiej

Sierpień był wilgotniejszy niż średnia na zachodzie Półwyspu Iberyjskiego, w Alpach, na północnym wschodzie Europy oraz w Skandynawii i Finlandii^[9].

Niski poziom wody wpływa nie tylko na same rzeki, lecz także na codzienne życie ludzi, funkcjonowanie gospodarki i kondycję ekosystemów. Barki muszą przewozić mniejsze ładunki lub przerywać rejsy, elektrownie wykorzystujące wodę do chłodzenia ograniczają moc, a hydroelektrownie produkują mniej energii. O wodę konkurują także wodociągi i rolnictwo. Wyższa temperatura wody może dodatkowo szkodzić rybom i innym organizmom wodnym.

Wybrane rzeki w modelu

Wiele z najniższych wartości wśród dużych rzek wystąpiło w dorzeczu Dunaju. Rzeka Dunaj w Budapeszcie miała według modelu przepływ obniżony do 48% normy, czyli średnio 1 313 m³/s. Nie tylko Dunaj miał najsuchszy sierpień od 2016 roku, lecz także Sawa, Cisa, Mureș i Drawa. Sawa w Sremskiej Mitrowicy miała 20% normy, Cisa w Segedynie 25%, Mureș w Aradzie 29%, a Drawa w Osijeku 38%.

W innych dorzeczach Loara w Montjean płynęła na poziomie 28% normy, Wezera 38%, Ren w Lobith 42% i Łaba 42%; Wisła we Włocławku 44%. Rodan, Pad i Sekwana utrzymały się wyżej, na poziomie 65-68%, ale Rodan i Pad także zanotowały najniższy sierpień w serii, a Sekwana drugi najniższy.

Wyjątki wystąpiły na krańcach Europy: na Półwyspie Iberyjskim, w Portugalii, przepływ Duero w Régua wynosił 122% normy, a Tagu w Almourol 105%. Z kolei w fińskiej Laponii rzeka Kemijoki osiągnęła aż 133% normy.

Mediany dla poszczególnych krajów pokazują pas niedoborów wody rozciągający się od Bałkanów po Wyspy Brytyjskie. W Serbii typowy odcinek rzeki miał zaledwie 11% normy sierpniowego przepływu, a w Bośni i Hercegowinie 20%, w Chorwacji 21%, na Ukrainie 22% i w Czechach 24% normy. Nieco lepsza sytuacja była w Rumunii i Niemczech, gdzie przepływ osiągnął odpowiednio 43% i 44% normy. W Austrii i na Węgrzech wynosił 48%, a we Francji i w Polsce po 54%.

W 9 z 27 analizowanych krajów przepływ na każdym badanym odcinku rzeki był niższy od sierpniowej normy. Dotyczyło to między innymi Niemiec, Austrii, Węgier i Serbii.

Na północy Europy sytuacja była lepsza, choć mediany krajowe nie pokazują wszystkich różnic. Pomimo że w Szwecji przepływ wynosił 106% normy, na południu kraju wodowskazy wskazywały suszę, co opisano w sekcji dotyczącej weryfikacji modelu. W Finlandii i na Łotwie przepływy przekraczały normę, osiągając odpowiednio 112% i 106%, podczas gdy w Norwegii wynosiły 98%. Najwięcej wody w stosunku do normy odnotowano w Portugalii, gdzie przepływ wynosił 121% normy, co dało jej najwyższy wynik spośród 27 analizowanych krajów.

Przepływy rzek zmieniały się w ciągu tego okresu. Mediana dla europejskich odcinków rzek spadła do 59% normy 14 sierpnia, a następnie wzrosła do 85% około 22 sierpnia. Do końca miesiąca utrzymywała się między 73% a 82%, jednak we wrześniu ponownie zaczęła obniżać się. 27 września wynosiła już 70% normy.

Sytuacja różniła się w zależności od regionu. W Europie Środkowej (Niemcy, Austria, Czechy, Słowacja, Węgry, Polska i Szwajcaria) przepływy osiągnęły 5 sierpnia minimum 30% normy. Następnie wzrosły do 71% 22 sierpnia, ale do 27 września ponownie spadły, tym razem do 38% normy. W Europie Południowo-Wschodniej (Serbia, Bośnia, Chorwacja, Rumunia, Bułgaria i Ukraina) najniższy poziom (23% normy) odnotowano 17 sierpnia. Od tego czasu przepływy wzrosły do 47%. Inaczej przebiegała sytuacja na zachodzie Europy (Francja, Wielka Brytania, Irlandia i Holandia). 31 sierpnia przepływy wynosiły tam 81% normy, ale niecałe cztery tygodnie później spadły do 32%, czyli najniższej wartości w serii dla zachodu.

Na północy Europy przepływy przez cały analizowany okres utrzymywały się na poziomie co najmniej około 80% normy. Przykładowo typowa rzeka na Łotwie we wrześniu osiągała 177% normy, w Finlandii 126%, a w Szwecji 112%.

W krajach objętych analizą mediana przepływu za okres 1-27 września 2026 roku wyniosła 78% normy. To tyle samo co we wrześniu 2018 roku, który do tej pory był najsuchszym wrześniem w analizowanym okresie od 2016 roku. Wyniki obu lat różnią się o mniej niż 0,1 punktu procentowego, dlatego uznaje się je za remis. (Dane za 2026 rok obejmują okres do 27 września.)

Tabela 1 przedstawia dane dla 27 krajów, w których przeanalizowano co najmniej 300 odcinków rzek. Zawiera medianę przepływu w sierpniu 2026 roku jako procent normy z lat 2016-2025 i 1991-2020, udział odcinków, na których przepływ spadł poniżej połowy normy z lat 1991-2020, oraz udział odcinków, na których był to najsuchszy sierpień od 1991 roku.

Zestawienie obejmuje 23 największe rzeki Europy, każdą reprezentowaną przez jeden punkt pomiarowy, zazwyczaj w dolnym biegu. Dla 13 z nich sierpień 2026 roku był najsuchszy od 2016 roku. Tabelę można sortować i filtrować. Po sekcji o Polsce przedstawiono dwa przykłady oparte na odczytach wodowskazów: Ren w Kaub i Dunaj w Budapeszcie.

Według modelu w sierpniu 2026 roku typowy odcinek rzeki w Polsce miał przepływ wynoszący 54% normy z lat 2016-2025 i 51% normy z lat 1991-2020. Wisła należała do rzek z najniższym sierpniowym przepływem w serii od 2016 roku^[15]. Na 48% analizowanych odcinków przepływ spadł poniżej połowy normy z lat 1991-2020. Poniżej przedstawiono wyniki modelu dla jedenastu punktów na Wiśle, Odrze, Bugu, Warcie, Noteci i Narwi.

Danych z krajowych wodowskazów nie uwzględniono, ponieważ ich wykorzystanie w działalności gospodarczej może wymagać zawarcia umowy z udostępniającym je instytutem. Wszystkie wartości w tej sekcji pochodzą z modelu, dlatego są szacunkami, a nie bezpośrednimi odczytami.

Co to oznacza w Polsce

Według stanu z 3 września 2026 roku IMGW wydał 91 ostrzeżeń przed suszą hydrologiczną, z czego ponad połowa dotyczyła dorzecza Wisły, a 35 dorzecza Odry.^[12] W Warszawie-Bulwarach stan Wisły spadł do 98 cm, czyli poniżej poprzedniego najniższego odczytu 100 cm, a Polsat News określił go jako rekordowo niski.^[12] Portal Energetyka24 wiązał z niskim przepływem Wisły ograniczony pobór wody chłodzącej, a 4 sierpnia 2026 roku Enea Wytwarzanie zgłosiła niedostępność sześciu bloków w Kozienicach i Połańcu o łącznej mocy około 1,3 GW.^[13] Dane IMGW pochodzą z pomiarów wodowskazowych, a wartości 54% i 51% z modelu Copernicus, więc nie można ich bezpośrednio porównywać.

Zdjęcia satelitarne pokazują zmiany, których nie widać w tabelach. Poniżej przedstawiono Ren i Pad, dla których sierpień 2026 roku był według modelu najsuchszy od 2016 roku, oraz obszar Alp. Każda para zdjęć Renu i Padu przedstawia ten sam obszar o wymiarach około 8 × 5 km, w roku, gdy przepływ był zbliżony do normy, oraz w połowie sierpnia 2026 roku. Zdjęcia Alp pochodzą z sierpnia 1990 i 2026 roku i obejmują obszar około 24 × 15 km. Węższy nurt i odsłonięte, jasne fragmenty dna lub piaszczyste łachy wskazują na niższy poziom wody. Same zdjęcia nie pozwalają jednak określić wielkości przepływu.

Raport opiera się na modelu przepływu rzek, który uwzględnia obserwowane warunki pogodowe. Satelity pozwalają jednak mierzyć również inne zjawiska związane z suszą i jej skutkami: temperaturę powierzchni lądu i wody, wilgotność gleby za pomocą radaru, poziom wody w zbiornikach i jeziorach, stan roślinności oraz pokrywę śnieżną w górach.

W tym wydaniu wykorzystano zdjęcia satelitarne przed suszą i w jej trakcie, a także dane o temperaturze i wilgotności gleby pochodzące z reanalizy klimatycznej. Pozwala to pokazać nie tylko niski przepływ rzek, lecz także zmiany w ich otoczeniu, takie jak odsłonięte dno i brzegi, wysychająca gleba czy skutki upałów. Porównanie zdjęć to pierwszy krok do szerszego wykorzystania obserwacji satelitarnych w analizie suszy.

Na tle dziesięciu poprzednich sierpni z lat 2016-2025 sierpień 2026 roku był najniższy. Przepływ na typowym odcinku rzeki wynosił 70% normy, w porównaniu z 75% w 2019 roku, 77% w 2018 roku i 81% w 2022 roku. W 2026 roku odnotowano również największy udział odcinków, na których przepływ spadł poniżej połowy normy: wyniósł on 32%, wobec 23% w 2018 roku.

Dla 27% odcinków rzek sierpień 2026 roku był najsuchszym od 2016 roku, a dla 40% jednym z dwóch najsuchszych. Tylko na 6% odcinków odnotowano najwyższy przepływ sierpniowy w całym analizowanym okresie.

„Norma” oznacza tu przeciętny przepływ w sierpniu w ostatniej dekadzie. Jest to stosunkowo krótki okres, obejmujący trzy wilgotne sierpnie (2016, 2017 i 2023).

Główne porównanie w raporcie opiera się na normie z lat 2016-2025. Dla szerszego kontekstu uwzględniono również normę z lat 1991-2020. W tym porównaniu przepływ na typowym odcinku rzeki w sierpniu 2026 roku wynosił 72% normy. Był to trzeci najniższy wynik od 1991 roku, niższe wartości odnotowano jedynie w sierpniu 2003 roku (62%) i 1994 roku (65%).

Rekordowy jest udział odcinków rzek, na których przepływ spadł poniżej połowy normy. W sierpniu 2026 roku dotyczyło to 35% odcinków, wobec tylko 31% w 2003 roku i 28% w 1994 roku. Jednocześnie na 14% odcinków sierpień 2026 był najsuchszym od 1991 roku. Spośród 23 analizowanych dużych rzek na dziewięciu nie odnotowano od 1991 roku niższego sierpniowego przepływu. Wśród nich były Ren w Lobith, Dunaj w Budapeszcie, Rodan, Loara, Sawa i Cisa.

Oznacza to, że susza w 2026 roku objęła wyjątkowo dużo odcinków z bardzo niskim przepływem, ale nie była najgłębsza w całym analizowanym okresie.

Wszystkie podane wartości pochodzą z modelu.

Susza nie zaczęła się w sierpniu. W styczniu przepływ na typowym odcinku rzeki wynosił 90% normy, a w lutym i marcu był wyższy niż zwykle. W okresie od kwietnia do czerwca przepływ wody wahał się między 67% a 77% normy, natomiast w lipcu na 39% odcinków rzek przepływ spadł poniżej połowy normy. Był to najwyższy odsetek odnotowany w modelu dla lipca od 1991 roku. W sierpniu wyniósł 35%, ustanawiając także rekordowy wynik dla tego miesiąca.

Na podstawie 36-letniego zapisu modelu i normy z lat 1991-2020 porównano każdy miesiąc z tym samym miesiącem w latach 1991-2026. Wszystkie wartości pochodzą z modelu.

Poprawa niestety nie oznacza powrotu do normy. Od sierpnia do pierwszych 27 dni września mediana przepływu wzrosła o ponad 10 punktów procentowych w 11 krajach, najwięcej na Łotwie, w Estonii i na Białorusi. W trzech krajach mediana spadła o ponad 10 punktów procentowych: w Portugalii, Hiszpanii i Francji.

Mimo poprawy we wrześniu w 20 z 27 krajów typowy odcinek rzeki nadal miał przepływ niższy niż norma z lat 2016-2025. Wyniki należy traktować jako orientacyjne, ponieważ dane za wrzesień obejmują tylko pierwsze 27 dni miesiąca.

Niski przepływ rzek to nie tylko skutek braku deszczu. Wysokie temperatury zwiększają parowanie i przyspieszają wysychanie gleby.

Reanaliza klimatyczna, czyli model łączący obserwacje, w tym dane satelitarne, z prawami fizyki opisującymi atmosferę, pokazuje, że sierpień 2026 był cieplejszy niż średnia z lat 1991-2020 w 21 z 27 krajów. Opady były niższe od średniej w 19 krajach, a potencjalne parowanie przekraczało średnią w 21 z 27 krajów. Spływ wody z gruntu był niższy od średniej w 25 krajach, a głębsza warstwa gleby, na głębokości 7-28 cm, była bardziej sucha niż zwykle w 20 krajach.

Najmniej opadów w stosunku do średniej odnotowano w Serbii (10%), Bośni i Hercegowinie (12%) oraz Chorwacji (15%). Podane wartości to mediany dla odcinków rzek w poszczególnych krajach, a nie pomiary z pojedynczych stacji.

Tabela nie dowodzi, że upał lub brak opadów spowodował niski przepływ rzek. Pokazuje jedynie, że zjawiska te wystąpiły w tym samym miesiącu. Rzeki reagują na zmiany pogody z opóźnieniem, dlatego przykładowo w Polsce przepływ rzek był niski, mimo że opady były powyżej średniej.

Ocenę roślinności i albedo, czyli zdolności powierzchni do odbijania promieniowania słonecznego, należy oprzeć na zdjęciach satelitarnych. W reanalizie wartości te w dużej mierze wynikają z danych klimatologicznych, dlatego nie nadają się do oceny warunków panujących w sierpniu 2026 roku.

Po porównaniu przepływów w poszczególnych dorzeczach można dostrzec, gdzie niedobory wody były największe. W dorzeczu Dunaju typowy odcinek rzeki miał w sierpniu przepływ wynoszący 38% normy, a na 76% odcinków odnotowano najsuchszy sierpień od 2016 roku.

Dorzecza Loary i Garonny były pod względem mediany jeszcze suchsze, ponieważ przepływ wynosił tam około 36% normy. Jednak najsuchszy sierpień od 2016 roku wystąpił tylko na 21% odcinków. Dorzecze Padu utrzymało się na poziomie 71%.

Wniosek: w Szwecji i na Renie model dobrze wskazuje, gdzie i kiedy występują niedobory wody, natomiast w Wielkiej Brytanii robi to słabo. Jego wyniki porównano z odczytami wodowskazów w trzech krajach. W Niemczech i Szwecji model ma przy niskich stanach wód tendencję do zawyżania przepływu, a w Wielkiej Brytanii do jego zaniżania. Oznacza to, że rzeczywisty niedobór wody może być tam większy, niż wskazują wyniki modelu, a w Wielkiej Brytanii mniejszy.

• Niemcy (11 stacji): Dobowe zmiany przepływu we wrześniu były zgodne z wynikami modelu. Korelacja wynosiła 0,91-0,99 na Renie oraz 0,29-0,75 na uregulowanych rzekach, takich jak Łaba i Odra. Mediana zawyżenia przepływu przez model wynosiła około 22%.
• Szwecja (113 stacji): Korelacja wyniosła 0,80. Model trafnie oddaje różnice między suchym południem a wilgotną północą kraju. Na południu wodowskazy wskazywały przepływ na poziomie 20-30% normy, podczas gdy model szacował go na około 40%. Na północy wartości wynosiły odpowiednio około 103% (wodowskazy) i 130% (model).
• Wielka Brytania (28 stacji): Oba źródła wskazują, że w ponad połowie punktów przepływ spadł poniżej połowy normy: dotyczyło to 61% stacji pomiarowych i 75% odcinków w modelu. Zgodność wyników dla poszczególnych rzek była jednak słaba (korelacja 0,09). Oznacza to, że model lepiej pokazuje ogólny zasięg niedoboru wody niż sytuację na konkretnej rzece.

Dane wodowskazowe: PEGELONLINE (DL-DE-Zero 2.0), SMHI (CC BY 4.0), Environment Agency (Open Government Licence v3.0), przetworzone przez Orbispect.